نگاهی به تغییرات بنیادین قانون مهریه در سال جدید

سال‌هاست که بحث مهریه و زندانیان آن، یکی از چالش‌های بزرگ سیستم قضایی کشور بوده است. در سال ۱۴۰۵، مجلس شورای اسلامی با تصویب قانون جدید، تمرکز اصلی را بر حبس‌زدایی گذاشته است.

به زبان ساده، سیاست جدید می‌گوید: «مرد تنها تا سقف ۱۴ سکه (در صورت عدم پرداخت) مشمول زندان می‌شود. برای مازاد بر این تعداد، حتی اگر ۱۰۰۰ سکه باشد، دیگر حکم جلبی صادر نمی‌شود و زن باید اموال مرد را معرفی کند.» این تغییر رویکرد به معنای بخشیده شدن مهریه نیست؛ مهریه همچنان دینی بر گردن مرد است، اما اهرم فشار "زندان" برای مبالغ بالای ۱۴ سکه برداشته شده است.

واقعیت حکم جلب در سال ۱۴۰۵؛ ۱۱۰ سکه یا ۱۴ سکه؟

فضای مجازی پر از اخبار ضدونقیض بود، اما اکنون وضعیت شفاف شده است. بیایید بر اساس قانون مصوب ۱۴۰۵ به موضوع نگاه کنیم.

خداحافظی با قانون ۱۱۰ سکه؛ سلام به قانون ۱۴ سکه

تا پیش از این، معیار جلب ۱۱۰ سکه بود. اما طبق قانون جدید مهریه ۱۴۰۵، سقف ضمانت اجرای کیفری به ۱۴ سکه کاهش یافته است.

• تا ۱۴ سکه: ضمانت اجرایی کیفری (جلب) دارد. یعنی اگر مرد همین ۱۴ سکه را نپردازد و اعسار او پذیرفته نشود، به زندان می‌رود.
• مازاد بر ۱۴ سکه: حکم جلب ندارد. یعنی اگر مردی ۱۴ سکه را بدهد (یا قسط‌بندی آن را بپردازد)، برای باقی‌مانده مهریه، هرچقدر هم که باشد، بازداشت نمی‌شود. وصول مابقی صرفاً منوط به شناسایی و توقیف اموال (ملائت زوج) است.

آیا مهریه‌های قبلی هم مشمول قانون ۱۴ سکه می‌شوند؟

بله. قانون جدید در نحوه "اجرای محکومیت‌های مالی" تغییر ایجاد کرده است. بنابراین، چه عقد شما مربوط به سال ۱۴۰۵ باشد و چه سال‌های قبل، اگر کار به اجرا و دادگاه بکشد، معیار جلب برای همه ۱۴ سکه خواهد بود.

شرایط ۵ گانه صدور حکم جلب مهریه در رویه جدید

با وجود کاهش سقف جلب، هنوز هم می‌توان برای همان ۱۴ سکه یا در شرایط خاص حکم جلب گرفت. شرایط عبارتند از:

مسیر جدید وصول مهریه: از اجراییه ثبت تا دادگاه

با تغییر قانون، مسیر وصول فنی‌تر شده است. عدم آگاهی از این مسیر باعث سرگردانی می‌شود.

شروع مطالبه مهریه؛ اجراییه ثبتی یا دادخواست دادگاه؟

وقتی زنی تصمیم می‌گیرد مهریه‌اش را طلب کند، معمولاً دو مسیر پیش رو دارد. مسیر اول از طریق دفترخانه ازدواج و صدور اجراییه ثبتی است؛ روشی نسبتاً سریع که نیازی به طرح دعوا در دادگاه ندارد، اما فقط تا جایی جواب می‌دهد که دارایی مشخصی از مرد شناسایی شده باشد. مسیر دوم دادخواست به دادگاه خانواده است؛ گزینه‌ای کندتر اما قوی‌تر برای زمانی که مرد دارایی مشخصی به نام ندارد یا در حال فرار از دین است، چون دادگاه ابزارهایی مثل ممنوع‌الخروجی و استعلام‌های گسترده‌تر را در اختیار دارد.

انتخاب مسیر درست به وضعیت مالی طرف مقابل و مدارکی که در دست دارید بستگی دارد. اگر می‌دانید همسرتان ملک یا خودرویی به نام دارد، اجراییه ثبتی معمولاً سریع‌تر به نتیجه می‌رسد. اگر دارایی او نامعلوم یا مخفی شده، دادخواست دادگاهی و ابزارهای تحقیق قضایی گزینه واقع‌بینانه‌تری است.

نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود این است که این دو مسیر انحصاری نیستند؛ می‌توان همزمان اجراییه ثبتی را جاری کرد و در صورت نیاز، پرونده را به دادگاه هم کشاند. با تغییر سقف ضمانت کیفری در قانون جدید، تنظیم درست دادخواست و رعایت مهلت‌های قانونی نقش بیشتری در سرعت وصول پیدا کرده است. برای مطالبه مهریه از مسیر درست و بدون هدررفت وقت، بهتر است پرونده را از همان ابتدا با مشورت یک وکیل متخصص شروع کنید تا مدارک لازم به‌درستی تنظیم و ثبت شود.

راهکارهای حقوقی برای طرفین دعوا (زوج و زوجه)

جایگزین‌های حبس در قانون جدید ۱۴۰۵

قانونگذار برای اینکه جمعیت کیفری زندان‌ها را کم کند، و در عوض حقوق زن تامین شود، اهرم‌های دیگری تعبیه کرده است:

ممنوع‌الخروجی و توقیف کدملی

حتی اگر مرد ۱۴ سکه را بدهد و آزاد باشد، تا زمانی که کل مهریه تسویه نشود، می‌توان او را ممنوع‌الخروج نگه داشت. همچنین مسدودسازی کدملی (محرومیت از خدمات بانکی و ثبتی) اهرم فشار بسیار موثری است.

سوالات متداول درباره جلب مهریه (FAQ)